تعلیم و تربیت فرزندان یک وجیبه اسلامی و ملی است
نویسنده : توسلی غرجستان
رسول گرامی اسلام (ص): اطلبوا العلم من المهد الی اللحد.
چنین گفت پیغمبری راست گوی زگهواره تا گور دانش بجوی
توانا بود هر که دانا بود زدانش دل پیر برنا بود
بر اساس نیازهای بشری به دانستن و فهمیدن و به کارگیری دانسته ها در زندگی یک امر طبیعی و فطری می نمایاند. با توجه به تأکیدات نبی مکرم اسلام و پیشوایان دینی در باب سواد آموزی و تعلیم و تعلم و اینکه یکی از فلسفه بعثت پیامبران الهی تعلیم کتاب و حکمت ذکر شده و بر اساس برخی از روایات اسلامی مقام بس فوق العاده ای برای فراگیرنده دانش در نظر گرفته شده است. بنابراین برای روشن شدن بحث به چند مورد از احادیث که بیانگر جایگاه علم و علم آموزی و فراگیرنده آن می باشد، اشاره می شود.
از منظر قرآن و روایات فراگیری علم و افزایش دانسته ها وظیفه پیامبران، رسالت الهی، واجب و فریضه، بر طرف کننده گمراهی، شغل صاحبان فراست و دانایی، وظیفه مسلمانی، جهاد و پیکار در راه خدا، باعث آمرزش و غفران الهی می باشد و تحمل سختی ها در این راه بسان شمشیر زدن در راه خدا و وظیفه پیامبری قلمداد شده است و از لحاظ بعد مکانی، برای فراگیری دانش باید مکانها را در نوردید و دوری مسافت نمی تواند باعث تعطیلی آن گردد. فراگیری علم یک وظیفه اسلامی و ادای دین الهی برای هر فرد مسلمان می باشد و تبعیض جنسی، نژادی، مکانی و زمانی در آن راه ندارد و اگر در روایات تعبیر واژه "مسلم" به کار رفته است از آن باب است که "مسلم" از منظر ادبیات عرب جنس است و شامل هر فرد مسلمان چه مرد و چه زن، بزرگ و کوچک می شود.
تعلیم و تربیت در افغانستان
در افغانستان نیز امر تعلیم و تربیت بنا به اقتضائات زمانی و مکانی در طول تاریخ و در برهه کنونی فراز و فرود بس زیادی را تجربه کرده است و گاهی به بهانه نژادی بخش عظیمی از جامعه از فراگیری دانش محروم شده اند و در برهه ی به جهت ایدئولوژی خاص از فراگیری دانش بازمانده اند که مصداق بارز این دو مورد مردم مظلوم هزاره افغانستان است که در مقاطع مختلف ادوار تاریخی از این مهم به عمد بازداشته شده اند. و زمانی به لحاظ جنسیتی از فراگیری دانش که فریضه الهی است؛ منع شده است که مصداق بارز این نوع محرومیت جنسیتی و تبعیض ظالمانه در زمان تسلط و حکومت طالبان در افغانستان هویدا می باشد که چگونه بیش از نصف جامعه (زنان و دختران) افغانستانی از تحصیل بازماندند. بعد از به وجود آمدن حکومت فعلی کابل و ساپورت آن در ساحات مختلف از جمله در بعد معارف و آموزشی توسط حامیان خارجی آن، تا هنوز کار شایسته و درخور مردم مظلوم افغانستان صورت نگرفته است بلکه بیشتر حرفهای مقامات دولتی از رئیس جمهور گرفته تا وزیر معارف همه در مقام گفتار مانده و جامه عمل بخصوص در مناطق هزارستان نپوشیده است.
وضعیت تعلیم و تربیت در هزاره جات (بخصوص ولایت نو بنیاد دایکندی)
وضعیت آموزش و فراگیری علم در مناطق محروم هزاره نشین مانند سایر بخشهای اقتصادی، رفاهی، فرهنگی و ارتباطات بیش از سایر مناطق کشور رنج می برد. این وجیبه ملی در مناطق مذکور همانند ادوار تاریخی گذشته دچار یک تبعیض مزمن می باشد و با یک دقت نه چندان عمیق و یک توجه نه چندان موشکافانه در می یابیم که بیش از نیم فرزندان واجد شرایط این مردم در مناطق هزاره جات از تحصیل و مکتب رفتن محروم هستند. به گونه ای مثال، در ولایت دایکندی (ارزگان شمالی) بر اساس آمار ریاست معارف این ولایت، باتکیه بر اطلاعات ریز و آشنایی ما با بیشتر این مناطق بیش از نصف واجدان شرایط تحصیل از مکتب رفتن وفراگیری دانش محروم می باشند. در مناطق که بیش از شصت خانه دفتر (سه صد الی چهار صد خانوار) زندگی می کنند، فقط دو باب مکتب دولتی در نظر گرفته شده است که فقط جوابگوی نیم از واجدان شرایط می باشد و از مجموع 115 باب مکتب دولتی 17 باب آن تعمیر دارد که در بقیه مکاتب شاگردان یا در زیر سقف آبی آسمان درس می خوانند و یا در مساجد و منابر.! علاوه بر مشکل فوق، نبود معلمان و کادرهای مسلکی در ساحه معارف در این ولایت و معاش بسیار اندک و پائین معلمان وضعیت نامطلوبی دیگری را به نمایش گذاشته است چنانکه در بسیاری از مناطق متذکره خود مردم برای تأمین زندگی معلمان مسلکی حاضر است ماهیانه به آنها معاش پرداخت کنند اما بنا به ملحوظات سیاسی و ... دولت از تأمین کادرهای مسلکی و ورزیده در ساحه معارف بخصوص در مناطق هزاره نشین خودداری می کند. وضعیت تعلیم و تربیت در سایر مناطق هزاره نشین نیز از این بهتر نیست.!
بر اساس گزارش سایت سمنگان اورگ زیر عنوان آمار عدالت و توسعه متوازن!" ازمجموع دوصد ونود باب مکتب بامیان صدو پنجا باب آن تعمیر ندارد و نود شش هزار دانش اموزی بامیانی از نبود کتاب و تعمیر مکتب شکایت دارند.
ریس معارف ولایت غور: ولایت غور با داشتن 124 هزار شاگرد ودانش آموز دختر و پسر دارای 390 باب مکتب دولتی می باشد اما از مجموع فقط 42 باب مکتب دارایی تعمیر است.
رضایی مدیر معارف دره صوف: دانش اموزان ما زیر سقف بلند آسمان درس می خوانند."
بدین ترتیب اکثر فرزندان این مرزبوم به ویژه هزراه ها از تحصیل و فراگیری دانش که حق مسلم آنهاست در طول تاریخ تعمدا محروم نگهداشته شده اند و این پروسه در حال حاضر نیز ادامه دارد و بر اساس برخی از گزارشها در این اواخر مکاتب که در ولسوالی جاغوری توسط خود مردم راه انداخته شده بود به بهانه اصلاحات اداری و کمبود پرسنل زمزمه ادغام و تقلیل آن به گوش می رسد همانگونه که در مقاله " فرصت سازی و فرصت سوزی (پارادوکس مناطق مرکزی و جنوبی) " قبلا تذکر دادم این تبعیض مزمن براساس یک پالیسی بلند مدت و در چهارچوب اهداف خاص در چرخه تناقضات رفتاری هیئت حاکمه کابل تبارز نموده و در آن راستا قابل تفسیر است.
اینک برای مزید اطلاع و روشن شدن بحث، جدول آمار و مکاتب ولایت دایکندی به صورت تحلیلی از داده های خام براساس اطلاعات واصله از ریاست معارف آن ولایت ارائه می گردد.
